Hội thảo nhằm làm rõ mối quan hệ giữa cải tiến sản xuất và đổi mới sáng tạo trong giáo dục nghề nghiệp; tăng cường trách nhiệm của nhà trường, doanh nghiệp trong việc hình thành tư duy cải tiến và khởi nghiệp cho học sinh sinh viên; định hướng xây dựng hệ sinh thái liên kết đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng và khởi nghiệp.
Ngày 28/2/2026, Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ (Bắc Ninh) kết hợp cùng Câu lạc bộ Khối trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh doanh (thuộc Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam) đã tổ chức Hội thảo với chủ đề “Từ cải tiến trong sản xuất đến đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong trường cao đẳng – đại học”.
Hội thảo có sự tham gia của ông Lê Huy Nam – Vụ trưởng Vụ Giáo dục (Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương); Ông Triệu Ngọc Trung – Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh; Ông Đoàn Xuân Thanh – Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh; Ông Trần Văn Thành – Chi cục trưởng Chi cục đo lường (Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh); Ông Nguyễn Việt Hải – Trưởng phòng Phòng Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên (Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh); Ông Trần Văn An – Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển công nghệ Nam Vượng; Ông Phạm Tuấn Hiệp – Giám đốc Quỹ đầu tư BK Fund và Giám đốc ươm tạo BK Holding (Đại học Bách Khoa Hà Nội); Ông Nguyễn Đức Chính – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Bắc Ninh; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Đông – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ.
Về phía Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam có Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức – Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội; Thạc sỹ Phạm Ngọc Lan – Trưởng ban Công tác Hội viên của Hiệp hội; Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, Chủ nhiệm Câu lạc bộ bộ Khối trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh doanh cùng lãnh đạo nhiều trường cao đẳng trên cả nước.
Khai mạc Hội thảo, Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, Chủ nhiệm Câu lạc bộ bộ Khối trường Cao đẳng Công nghệ và Kinh doanh bày tỏ, thực tế tại nhiều cơ sở cao đẳng hiện nay khá cao. Tuy nhiên, việc phát triển sản phẩm gắn với nhu cầu thực tiễn, đưa vào ứng dụng và thương mại hóa vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc.
Theo thầy Khánh, các hoạt động cải tiến, nâng cao năng suất, chất lượng sản xuất là bài toán cần được tiếp tục nghiên cứu. Bên cạnh đó, những rào cản về hành lang pháp lý cũng đặt ra nhiều thách thức, trở thành lý do để Ban Tổ chức xây dựng hội thảo nhằm cùng trao đổi, tìm kiếm giải pháp.
Đổi mới sáng tạo bắt đầu từ đâu?
Trình bày đề dẫn hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Đông – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ đã phân tích chuỗi sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp, từ khâu tiếp nhận yêu cầu của khách hàng đến khi bàn giao sản phẩm, dịch vụ. Trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp sản xuất, phần “manufacturing” thường bị xem là thấp nhất trên đường cong giá trị (Smile Curve). Nhưng thực tế, chính tại đây – nơi diễn ra từng công đoạn, từng sai lệch, từng lỗi nhỏ – là nơi hình thành năng lực cốt lõi. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn là OEM – sản xuất theo thiết kế của khách hàng. Muốn tiến lên ODM, muốn làm chủ thiết kế và R&D, không thể nhảy cóc. Phải đi qua con đường tích lũy. Hội thảo đã chỉ ra rất rõ bài toán của doanh nghiệp sản xuất: QCDSM – Quality, Cost, Delivery, Safety, Morale. Doanh nghiệp sống bằng “nhanh – tốt – rẻ”, bằng năng suất, chất lượng và chi phí. Đó không phải là khẩu hiệu, mà là áp lực hàng ngày.
Trong khi đó, nhà trường có nguồn lực trí tuệ, có sinh viên, có giảng viên, nhưng lại thiếu “đầu bài sống”. Doanh nghiệp thì có bài toán thực, nhưng thiếu thời gian và nhân lực để triển khai R&D bài bản. Hai bên đứng sát nhau nhưng vẫn có khoảng cách. Ba rào cản cốt lõi đã được chỉ ra: rào cản nhận thức, rào cản nguồn lực và rào cản cơ chế. Nếu không có cơ chế phù hợp, hợp tác dễ dừng lại ở những bản MOU đẹp trên giấy. Một điểm nhấn quan trọng của hội thảo là cảnh báo về “bẫy đổi mới phong trào”. Các cuộc thi ý tưởng, startup, sáng kiến diễn ra sôi nổi. Số lượng nhiều, tinh thần cao. Nhưng phần chìm – R&D gắn với sản xuất, giải pháp kỹ thuật có giá trị kinh tế thực – lại còn mỏng. Nếu không dịch chuyển từ “thi đua” sang “giải quyết vấn đề”, đổi mới sẽ khó bền vững.
Bên cạnh đó, thầy Đông cũng chỉ ra những hạn chế trong quan hệ doanh nghiệp – nhà trường khi doanh nghiệp thiếu thời gian và nguồn lực cho nghiên cứu, còn nhà trường dù có đội ngũ giảng viên, sinh viên sáng tạo lại thiếu thông tin thực tiễn. Sự thiếu kết nối này khiến nhiều ý tưởng khó đi vào đời sống sản xuất. Để khắc phục vấn đề này, cần tăng cường quỹ, chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo; xây dựng mô hình hợp tác cụ thể theo hướng doanh nghiệp cung cấp dữ liệu, bài toán thực tế, còn nhà trường đảm nhận nghiên cứu, đào tạo và ứng dụng. Đồng thời, cần cơ chế khuyến khích giảng viên, sinh viên tham gia hoạt động đổi mới sáng tạo; hoàn thiện chính sách nhằm nâng cao hiệu quả hợp tác, cũng như sự vào cuộc tích cực của cơ quan quản lý trong việc thúc đẩy mối quan hệ doanh nghiệp – nhà trường.
Trình bày tham luận về nhu cầu và thách thức của doanh nghiệp trong cải tiến và R&D, ông Trần Văn An – Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ Nam Vượng cho hay, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng đổi mới sáng tạo và tự chủ công nghệ, năng lực R&D không chỉ quyết định sự tồn tại của từng doanh nghiệp, mà còn quyết định năng lực cạnh tranh của cả quốc gia. Nếu doanh nghiệp không tự đổi mới, sẽ bị đào thải. Nếu không làm chủ công nghệ, chúng ta sẽ mãi ở vị trí gia công và phụ thuộc.
Từ câu chuyện thực tế và những thành công của Nam Vượng, ông An nhận thấy, thách thức lớn nhất của doanh nghiệp khi làm R&D chính là con người và sự kết nối. Doanh nghiệp cần những kỹ sư có khả năng vận dụng kiến thức vào bài toán sản xuất cụ thể, hiểu quy trình, hiểu tiêu chuẩn và sẵn sàng thử nghiệm để tìm ra giải pháp tối ưu. Tuy nhiên, giữa đào tạo và sản xuất vẫn còn một khoảng cách. Không ít nghiên cứu trong nhà trường chưa gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp, trong khi sinh viên lại thiếu cơ hội va chạm với môi trường công nghiệp thực sự. Chính sự thiếu gắn kết này khiến việc chuyển hóa tri thức thành giá trị ứng dụng chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Cần sớm thành lập câu lạc bộ về khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo thuộc Hiệp hội
Tại hội thảo, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội trình bày tham luận “Nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập”.
Theo thầy Khánh, bối cảnh hiện nay đặt ra nhiều thách thức khi số lượng doanh nghiệp ngừng hoạt động gia tăng, kéo theo áp lực việc làm. Trong khi đó, năng lực nghiên cứu, đổi mới sáng tạo của một bộ phận cơ sở đào tạo còn hạn chế; nhiều sản phẩm khoa học công nghệ chưa đạt mức sẵn sàng để thương mại hóa. Nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu còn thiếu và phân tán, chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn; sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo, chuyển giao và ứng dụng công nghệ vẫn chưa thực sự hiệu quả.
Trước thực trạng này, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh kiến nghị cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ, tăng cường bồi dưỡng năng lực sáng tạo cho đội ngũ giảng viên và sinh viên. Đồng thời, các cơ sở đào tạo cần đẩy mạnh hoạt động khơi dậy tinh thần khởi nghiệp, hỗ trợ triển khai ý tưởng, dự án của người học; đầu tư hạ tầng, trang thiết bị phục vụ nghiên cứu; mở rộng hợp tác với doanh nghiệp theo hướng doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo và ứng dụng.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Đức – Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam đánh giá cao ý tưởng và nội hàm các tham luận trình bày tại hội thảo. Theo thầy Đức, các báo cáo đã làm rõ định hướng và đề xuất nhiều giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp trong khối cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng.
Theo Giáo sư Nguyễn Hữu Đức, lâu nay hoạt động nghiên cứu thường được nhắc đến ở các trường đại học, song nếu thiếu mảng ứng dụng và thực thi, đổi mới sáng tạo khó đi vào thực tiễn. Đây là khâu còn yếu, đòi hỏi tiếng nói mạnh mẽ hơn tại các diễn đàn chính sách để khẳng định vai trò đặc thù của các trường cao đẳng trong triển khai, chuyển hóa ý tưởng thành sản phẩm, mô hình cụ thể.
Về phương hướng hoạt động, thầy Đức đề xuất thành lập Câu lạc bộ Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trực thuộc Hiệp hội, tập trung vào đào tạo chuyển đổi tư duy từ tìm việc sang khởi nghiệp; thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng gắn với doanh nghiệp; tăng cường phục vụ cộng đồng thông qua các hoạt động sáng tạo.
Sau phần trình bày tham luận của các chuyên gia, các doanh nghiệp của Hiệp hội BacLink đã chia sẻ rất chân thành về nhu cầu nhân lực có khả năng cải tiến, phân tích và triển khai dự án kỹ thuật. Đại diện các cơ quan quản lý khẳng định định hướng hỗ trợ đổi mới gắn với năng suất – chất lượng và làm chủ công nghệ. Các trường cao đẳng, đại học thể hiện sự sẵn sàng tham gia vào những mô hình hợp tác thực chất hơn.
Qua các tham luận và trao đổi tại hội thảo, ông Lê Huy Nam – Vụ trưởng Vụ Giáo dục, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhận định những vấn đề được đặt ra tại hội thảo đều sát thực tiễn, đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng đào tạo của các trường cao đẳng. Theo ông Nam, hội thảo đã góp phần tăng cường kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, tạo diễn đàn để hai bên trao đổi, thấu hiểu và cùng xác định các yêu cầu đặt ra đối với cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong thời gian tới.
Ông Nam nhấn mạnh, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo là yêu cầu cấp thiết; nếu không có mô hình chuyển dịch phù hợp, việc triển khai sẽ gặp nhiều khó khăn. Trong bối cảnh khoa học công nghệ và chuyển đổi số phát triển nhanh chóng, bất kỳ cá nhân hay lĩnh vực nào cũng cần tư duy đổi mới. Các ý kiến tại hội thảo đều đưa ra cái nhìn đến một điểm: giáo dục nghề nghiệp không thể đứng ngoài nhiệm vụ đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.
Theo ông Lê Huy Nam, thời gian qua, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đã có bước tiến tích cực khi tập trung đào tạo nhân lực chất lượng cao phục vụ thị trường lao động. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc đáp ứng nhu cầu trước mắt của doanh nghiệp thì chưa đủ. Cùng với sự phát triển của công nghệ, cần chuyển từ tư duy thuần túy ứng dụng sang tư duy cải tiến và đổi mới. Vì vậy, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần sớm bổ sung các học phần liên quan đến khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo, trang bị cho sinh viên nền tảng tư duy và kiến thức cơ bản. Qua đó, sau khi tốt nghiệp, người học không chỉ vững tay nghề mà còn có khả năng khởi nghiệp, tự tạo việc làm và xây dựng doanh nghiệp cho riêng mình.
